Jan Schoenmaker was twintig jaar lang wijkagent rond de tippelzone aan de Europalaan in Utrecht. Nu, op 75-jarige leeftijd, blikt hij terug op een carrière waarin hij niet alleen de wijk in de gaten hield, maar ook actief tientallen vrouwen uit de prostitutie hielp.
Van terughoudendheid naar betrokkenheid
Ooit begon Schoenmaker zijn werk met tegenzin. Zijn streng religieuze achtergrond maakte dat hij aanvankelijk prostitutie als iets vies zag, iets waar hij ver van weg wilde blijven. „Ik dacht: een half jaar hier, en dan weg”, vertelt hij. Maar al snel zag hij hoeveel hij voor de vrouwen kon betekenen. Zijn sociale aard en rechtvaardigheidsgevoel brachten hem ertoe te blijven.
“Ik ben integer en kan balanceren op de grens van wat wel en niet kan”, zegt Schoenmaker. Dat bleek nodig: soms moest hij beslissingen nemen die niet binnen de officiële regels vielen, maar wel het verschil maakten voor de vrouwen. Zoals de keer dat hij een ernstig verkrachte vrouw toestond om in zijn auto drugs te gebruiken zodat ze haar aangifte kon doen.
Helpen waar het kan
Schoenmaker nam het ook op tegen pooiers. Hij eiste respectvolle behandeling van vrouwen en dwong dat af. „Dan zei ik bijvoorbeeld tegen een pooier: volgende week komt de moeder van Marie naar jou toe, en dan zorg je dat ze samen naar dat concert gaan. Waag het niet anders.”
Die aanpak leidde tot resultaten: ongeveer veertig vrouwen hielp hij om uit de prostitutie te stappen. Sommigen vonden een nieuw leven, zoals een vrouw die ooit moest stelen om haar drugs te betalen en nu zelf voorlichting geeft.
Tippelzone als voorbeeld
De Utrechtse tippelzone werd een internationaal voorbeeld, dankzij de combinatie van strikte regels en menselijkheid die Schoenmaker en zijn collega’s hanteerden. „Als de wereld was als op de tippelzone, dan hadden we een goede wereld”, zegt hij. Ondanks alle ellende die hij tegenkwam, zag hij ook sociale controle en betrokkenheid onder de mensen die er werkten.
Gevaar op straat
Het werk bracht ook risico’s met zich mee. Zo werd Schoenmaker ernstig bedreigd door een pooier nadat hij een jonge vrouw hielp aangifte te doen. „Er stond een prijs op mijn hoofd”, herinnert hij zich. Toch liet hij zich niet afschrikken: „Criminelen bepalen niet wanneer ik met pensioen ga.”
Tegen de sluiting van de tippelzone
De tippelzone aan de Europalaan werd vijf jaar geleden gesloten. Volgens Schoenmaker een fout. „Als je een vaste plek hebt, kun je de prostitutie reguleren en mensenhandel tegengaan. Nu werken de vrouwen onder de radar, dat is veel gevaarlijker.” Zijn overtuiging: zolang prostitutie niet te verbannen is, moet het zo veilig en overzichtelijk mogelijk worden gehouden.
Met zijn verhalen en ervaringen in het boek De Wijkagent – binnenkort ook als luisterboek beschikbaar – geeft Jan Schoenmaker een uniek inkijkje in een wereld die vaak onderbelicht blijft, maar waar hij met passie en daadkracht verschil maakte.
